Yıllık ücretli izin, İş Kanunu'nun çalışana tanıdığı vazgeçilmez haklardandır. Çalışan bu hakkından feragat edemez, işveren de para karşılığı kullandırmama yoluna gidemez.
İzin hakkı ne zaman doğar?
Yıllık ücretli izne hak kazanmak için işyerinde en az bir yıl çalışmış olmak gerekir. Bu bir yıllık süreye deneme süresi de dahildir.
İzin hakkı, işe başlama tarihinden itibaren her bir yılın dolmasıyla doğar. Yani 15 Mart 2025'te işe başlayan bir çalışan, 15 Mart 2026'da ilk yıllık iznine hak kazanır.
Kıdeme göre izin süreleri
| Çalışma süresi | Yıllık izin süresi |
|---|---|
| 1 yıl – 5 yıl (5 yıl dahil) | En az 14 gün |
| 5 yıldan fazla – 15 yıldan az | En az 20 gün |
| 15 yıl ve üzeri | En az 26 gün |
Bu süreler yasal asgari sürelerdir; iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle artırılabilir.
İzin günleri nasıl sayılır?
Yıllık izin süreleri iş günü olarak hesaplanır. Ancak izin süresine denk gelen hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz.
Örneğin 14 günlük izin kullanan bir çalışan, araya giren iki hafta sonu nedeniyle fiilen yaklaşık 18-20 takvim günü işten uzak kalır.
Ayrıca izin kullanan çalışanın talebi halinde, gidiş-dönüş yolculuğu için toplam dört güne kadar ücretsiz yol izni verilir.
İzin nasıl kullanılır?
Yıllık izin kural olarak bölünemez ve bir defada kullandırılır. Ancak tarafların anlaşmasıyla bölünebilir. Bu durumda bir bölümün en az on gün olması zorunludur.
İzin zamanını belirleme yetkisi işverendedir. İşveren, işin gereklerini ve çalışanın talebini dikkate alarak izin takvimini düzenler. Ancak izin hakkını tamamen kullandırmama yetkisi yoktur.
Kullanılmayan izinler ne olur?
Kullanılmayan yıllık izinler yanmaz ve bir sonraki yıla devreder. İşveren "bu yıl kullanmadın, hakkın gitti" diyemez.
Ancak izinlerin biriktirilmesi de amaçlanan bir durum değildir. İş Kanunu izinlerin ait olduğu yıl içinde kullanılmasını öngörür. Uygulamada çalışanlar biriken izinlerini iş sözleşmesi sona erdiğinde ücrete çevirir.
İzin ücreti hesaplama
İş sözleşmesi sona erdiğinde kullanılmayan tüm yıllık izinlerin ücreti çalışana ödenir. Bu ödemeye izin ücreti denir.
Önemli bir ayrıntı: izin ücreti hesaplanırken kıdem tazminatından farklı olarak giydirilmiş ücret değil, çıplak brüt ücret esas alınır. Yemek ve yol yardımı gibi kalemler hesaba dahil edilmez.
Örnek hesaplama
Son brüt ücreti 48.000 TL olan ve 32 gün kullanılmamış izni bulunan bir çalışan:
| Adım | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Günlük brüt ücret | 48.000 ÷ 30 | 1.600,00 TL |
| Brüt izin ücreti | 1.600 × 32 | 51.200,00 TL |
| SGK işçi primi (%14) | 51.200 × 0,14 | −7.168,00 TL |
| İşsizlik primi (%1) | 51.200 × 0,01 | −512,00 TL |
| Gelir vergisi (%20 varsayımı) | (51.200 − 7.680) × 0,20 | −8.704,00 TL |
| Damga vergisi | 51.200 × 0,00759 | −388,61 TL |
| Net izin ücreti | — | 34.427,39 TL |
İzin ücreti ücret niteliğinde olduğu için hem SGK primine hem gelir vergisine tabidir. Bu yönüyle kıdem tazminatından ayrılır.
Çalışırken izin parası alınabilir mi?
Hayır. İş sözleşmesi devam ederken yıllık iznin para karşılığı ödenmesi kanunen yasaktır. İznin amacı çalışanın dinlenmesidir; bu hak paraya çevrilemez.
İzin ücreti yalnızca iş sözleşmesi sona erdiğinde ve kullanılmamış izin bakiyesi varsa ödenir.
İzin sırasında başka işte çalışmak
Yıllık izin süresince ücret karşılığı başka bir işte çalışıldığının tespiti halinde, işveren o izne ilişkin ödediği ücreti geri isteyebilir. İznin dinlenme amacına aykırı davranış olarak değerlendirilir.
Zamanaşımı
Yıllık izin ücreti alacağı beş yıllık zamanaşımına tabidir. Süre, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Yani çalışırken kullanılmayan izinler için zamanaşımı işlemez; sayaç ancak işten ayrıldığınızda başlar.
İzin defteri ve belge
İşveren, her çalışan için yıllık izin kayıt belgesi tutmak zorundadır. Bu belgede kullanılan izin tarihleri ve süreleri yer alır ve çalışan tarafından imzalanır.
Uyuşmazlık halinde izinlerin kullandırıldığını ispat yükü işverendedir. İmzalı izin belgesi olmayan izinler kullanılmamış sayılır.
Özet
Yıllık izin hakkı bir yıllık çalışmayla doğar ve kıdeme göre 14, 20 veya 26 gündür. Kullanılmayan izinler yanmaz, devreder. İş sözleşmesi sona erdiğinde bakiye izinler çıplak brüt ücret üzerinden hesaplanarak ödenir ve bu ödeme SGK primi ile gelir vergisine tabidir. Çalışırken izin parası alınamaz.