İş görüşmesinde konuşulan rakam neredeyse her zaman brüt maaştır. Ancak hesabınıza yatan para bundan belirgin şekilde düşüktür. Aradaki farkı oluşturan kalemleri ve bunların nasıl hesaplandığını bilmek, hem iş teklifi değerlendirirken hem de bordronuzu kontrol ederken işinize yarar.
Brüt maaş ile net maaş arasındaki fark nedir?
Brüt maaş, işverenin sizin için taahhüt ettiği ücretin vergi ve prim kesintileri yapılmadan önceki halidir. Net maaş ise tüm yasal kesintiler düşüldükten sonra banka hesabınıza geçen tutardır.
2026 yılında bir çalışanın brüt ücretinden yapılan yasal kesintiler dört başlıkta toplanır:
- SGK işçi primi — brüt ücretin %14'ü
- İşsizlik sigortası işçi primi — brüt ücretin %1'i
- Gelir vergisi — kümülatif matraha göre %15 ile %40 arasında artan oranlı
- Damga vergisi — brüt ücretin binde 7,59'u
Bu dört kalem dışında sendika aidatı, bireysel emeklilik katkı payı veya icra kesintisi gibi kişiye özel kesintiler de bordroda yer alabilir. Ancak bunlar yasal zorunluluk değil, duruma bağlı kalemlerdir.
Hesaplama adım adım nasıl yapılır?
Net maaşa ulaşmak için izlenen sıra önemlidir, çünkü gelir vergisi doğrudan brüt ücret üzerinden değil, SGK kesintileri düşüldükten sonra kalan tutar üzerinden hesaplanır.
1. Adım: SGK ve işsizlik primlerini hesaplayın
Brüt ücretin %14'ü SGK işçi primi, %1'i işsizlik sigortası primi olarak kesilir. Toplamda brüt ücretin %15'i bu kalemden gider.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta SGK tavanıdır. 2026 yılında SGK primine esas kazancın üst sınırı, asgari ücretin dokuz katı olan 297.270 TL'dir. Brüt ücretiniz bu tutarı aşıyorsa, prim kesintisi tavan üzerinden yapılır; aşan kısımdan prim kesilmez.
2. Adım: Gelir vergisi matrahını bulun
Brüt ücretten SGK ve işsizlik primlerini çıkardığınızda kalan tutar, o ayın gelir vergisi matrahıdır. Formül şudur:
3. Adım: Kümülatif matrahı takip edin
Türkiye'de gelir vergisi artan oranlıdır ve yıl başından itibaren biriken matrah üzerinden hesaplanır. Ocak ayında elde ettiğiniz matrah ile Şubat ayınınki toplanır, vergi dilimi bu birikmiş tutara göre belirlenir.
Bu nedenle brüt maaşınız yıl boyunca hiç değişmese bile net maaşınız her ay bir miktar düşer. Yılın ilk aylarında %15 dilimindeyken, kümülatif matrah 190.000 TL'yi aştığında %20 dilimine, 400.000 TL'yi aştığında %27 dilimine geçersiniz.
4. Adım: Damga vergisini ekleyin
Damga vergisi, matrah üzerinden değil doğrudan brüt ücret üzerinden binde 7,59 oranında hesaplanır. Diğer kesintilerden bağımsız, sabit oranlı bir kalemdir.
5. Adım: İstisnaları düşün
2022 yılından itibaren uygulanan sistemde, asgari ücrete isabet eden gelir vergisi ve damga vergisi tüm çalışanlar için istisna kapsamındadır. Yani maaşınız ne olursa olsun, asgari ücret tutarına denk gelen vergi kısmı sizden alınmaz.
Örnek hesaplama: 60.000 TL brüt maaş
2026 Ocak ayında brüt 60.000 TL maaş alan bir çalışanın hesabını adım adım yapalım.
| Kalem | Hesap | Tutar |
|---|---|---|
| Brüt ücret | — | 60.000,00 TL |
| SGK işçi primi | 60.000 × %14 | 8.400,00 TL |
| İşsizlik primi | 60.000 × %1 | 600,00 TL |
| Gelir vergisi matrahı | 60.000 − 9.000 | 51.000,00 TL |
| Hesaplanan gelir vergisi | 51.000 × %15 | 7.650,00 TL |
| Asgari ücret GV istisnası | 28.075,50 × %15 | −4.211,33 TL |
| Ödenecek gelir vergisi | 7.650 − 4.211,33 | 3.438,67 TL |
| Damga vergisi | 60.000 × 0,00759 | 455,40 TL |
| Damga vergisi istisnası | 33.030 × 0,00759 | −250,70 TL |
| Ödenecek damga vergisi | 455,40 − 250,70 | 204,70 TL |
| Net maaş | 60.000 − 8.400 − 600 − 3.438,67 − 204,70 | 47.356,63 TL |
Görüldüğü gibi 60.000 TL brüt ücretin yaklaşık %21'i kesintilere gitmiştir. Bu oran, maaş arttıkça vergi dilimi yükseldiği için daha da büyür.
Yıl içinde net maaş neden azalır?
Yukarıdaki örnekte çalışan Ocak ayında %15 vergi dilimindedir. Her ay 51.000 TL matrah biriktirdiğini varsayarsak, dördüncü ayın sonunda kümülatif matrah 204.000 TL'ye ulaşır ve 190.000 TL sınırı aşıldığı için %20 dilimine geçer.
Bu geçiş net maaşta yaklaşık 2.500 TL'lik bir düşüşe yol açar. Yılın ilerleyen aylarında 400.000 TL sınırı aşıldığında %27 dilimi devreye girer ve düşüş daha da belirginleşir.
Yan haklar hesaba nasıl dahil edilir?
Yemek kartı, yol yardımı, özel sağlık sigortası gibi yan haklar maaş paketinin önemli bir parçasıdır. Bunların bir kısmı belirli sınırlar içinde vergiden muaftır.
2026 yılında günlük yemek bedeli muafiyeti 300 TL, aylık toplam muafiyet 6.300 TL'dir. Bu tutara kadar olan yemek yardımı gelir vergisine tabi değildir ve doğrudan net gelirinize eklenir. Muafiyet sınırını aşan kısım ise ücret olarak değerlendirilip vergilendirilir.
Netten brüte hesaplama ne zaman gerekir?
Bazı iş görüşmelerinde "eline şu kadar geçsin" şeklinde net üzerinden anlaşılır. Bu durumda işverenin bordroya yazacağı brüt tutarı bulmak gerekir. Bu işlem, brütten nete hesabın tersidir ve iteratif bir yöntem gerektirir çünkü vergi matrahı brüte bağlıdır.
Netten brüte hesaplamada da kümülatif matrah etkisi geçerlidir. Yani yılın başında 40.000 TL net almak için gereken brüt ile Kasım ayında aynı neti almak için gereken brüt farklıdır. İşveren sabit brüt üzerinden anlaşma yaptıysa, yıl sonuna doğru elinize geçen para azalacaktır.
Sık yapılan hatalar
- Vergiyi brüt üzerinden hesaplamak: Gelir vergisi brüt ücretten değil, SGK kesintileri düşüldükten sonraki matrahtan hesaplanır.
- Kümülatif matrahı göz ardı etmek: Tek aylık hesap yapıp yıl boyunca aynı neti alacağını sanmak en yaygın yanılgıdır.
- İstisnaları atlamak: Asgari ücret istisnası her çalışan için geçerlidir ve ciddi bir tutara denk gelir.
- SGK tavanını unutmak: Yüksek maaşlarda tavan uygulaması net maaşı beklenenden yüksek çıkarır.
Özet
Brütten nete hesaplama, sırayla SGK primlerinin düşülmesi, kalan matrah üzerinden kümülatif dilime göre gelir vergisinin bulunması, damga vergisinin eklenmesi ve son olarak asgari ücret istisnalarının indirilmesiyle tamamlanır. Yıl içinde vergi dilimi değişimi net maaşı kademeli olarak azaltır; bu nedenle karşılaştırma yaparken yıllık toplam net gelire bakmak en sağlıklı yaklaşımdır.